Ófrjósemisaðgerð karla

Öryggi nánast 100%
Sáðrásunum er lokað og því komast sáðfrumur ekki í sæðisvökvan og eru ekki til staðar við sáðlát.
Sáðrásirnar frá eystunum eru teknar í sundur með lítilli skurðaðgerð og lokað fyrir endana.

Kostir
- Mjög örugg getnaðarvörn
- Auðveld aðgerð sem má gera í staðdeyfingu án innlagnar á sjúkrahús
- Aðgerðin hefur engin áhrif á sáðlát eða kyngetu karlmannsins
- Varanleg getnaðarvörn

Ókostir
- Smámar og þroti getur komið á aðgerðarsvæðið sem lagast fljótt
- Nokkrir mánuðir geta liðið þar til allar sáðfrumur eru horfnar úr sæðisvökvanum. Nota þarf öruggar getnaðarvarnir þennan tíma eða þar til tvö sæðissýni hafa sýnt að sáðfrumurnar eru horfnar
- Einstaka sinnum geta sáðrásirnar opnast aftur og þá er karlinn frjór á ný
- Erfitt er að tengja sáðrásirnar saman aftur

Nánari upplýsingar
Umsókn um ófrjósemisaðgerð þarf að vera skrifleg því aðgerðin er varanleg.
Mikilvægt er að hafa hugleitt þessa ákvörðun vel og vera fullviss um að vilja ekki eignast fleiri börn. Pör/hjón þurfa að ræða saman, eða fara í ráðgjöf, um þessa ákvörðun áður en til aðgerðarinnar kemur.

Ófrjósemisaðgerð kvenna

Öryggi nánast 100%.
Eggið kemst ekki niður eggjaleiðarann og sáðfrumur ekki upp til móts við eggið.

Eggjaleiðurum er lokað með því að setja klemmur eða plasthringi á þá. Einnig má nota brennslu eða klippa þá í sundur.

Kostir
- Mjög örugg getnaðarvörn
- Aðgerðin hefur ekki áhrif á líkamsstarfsemi konunnar
- Varanleg getnaðarvörn
- Aukaverkanir eru mjög sjaldgæfar

Ókostir
- Aðgerðin krefst sjúkrahússvistar og það tekur nokkra daga að jafna sig eftir aðgerðina
- Einstaka sinnum geta eggjaleiðarar opnast aftur og frjóvgun orðið
- Erfitt er að tengja eggjaleiðarana saman aftur

Nánari upplýsingar
Umsókn um ófrjósemisaðgerð þarf að vera skrifleg því aðgerðin er varanleg.
Mikilvægt er að hafa hugleitt þessa ákvörðun vel og vera fullviss um að vilja ekki eignast fleiri börn. Pör/hjón þurfa að ræða saman, eða fara í ráðgjöf, um þessa ákvörðun áður en til aðgerðarinnar kemur.
Aðgerðin er framkvæmd á sjúkrahúsi, yfirleitt í svæfingu.

Náttúrulegar aðferðir

Öryggi er allt að 98% ef allar aðferðir eru notaðar saman. Ef ekki er fylgt eftir leiðbeiningum aukast líkur á þungun.
Verið er að áætla frjósaman tíma hjá konunni til að ákveða hvenær þurfi að nota getnaðarvörn.

Aðferðir til að skoða hvenær konan er frjósöm og hvenær ekki eru hitamælingar, dagatalsaðferðin, breytingar á slími í leggöngum.

Kostir
- Engin aukaáhrif á líkamann
- Báðir aðilar bera sameiginlega ábyrgð á því að koma í veg fyrir getnað
- Kynlíf getur reynst ánægjulegra þar sem sleppa má notkun getnaðarvarna á ákveðnum tímum
- Góð leið til þess að kynnast frjósemi konunnar

Ókostir
- Krefst mikillar nákvæmni því konan þarf að skrá vandlega tíðarblæðingar, hitamælingar og breytingar á slímmyndun
- Aðgæslu og tillitsemi þarf hjá báðum aðilum til að tryggja að samfarir fari ekki fram þegar konan er talin vera frjósöm
- Erfitt getur reynst að styðjast við þessar aðferðir ef að konan er með óreglulegar blæðingar, eftir barnsburð, fósturlát, veikindi eða lyfjameðferð og á breytingaskeiðinu

Nánari upplýsingar
Þessar aðferðir krefjast vandvirkni. Mæla þarf líkamshita að morgni hvers dags, halda skrá um tíðarblæðingar og athuga breytingar í slími frá leghálsi til að finna egglostíma.
Til eru sérstakir frjósemismælar sem mæla hormónamagn í þvagi konunnar.

Hettan

Mesta öryggi er 94%. Ef hún er rétt notuð. Ef ekki er fylgt leiðbeiningum geta líkur á þungun aukist.
Mjúk gúmmíhetta með sæðisdrepandi efni sem er sett upp í leggöngin fyrir samfarir.

Hettan þekur leghálsinn og hluta legganga og hindrar að sáðfrumur berist upp í legið.

Kostir
- Nokkuð örugg getnaðarvörn
- Hettuna og sæðisdrepandi krem/hlaup má segja inn við hentugt tækifæri nokkru fyrir samfarir
- Staðbundin verkun efst í leggöngunum
- Auðvelt er að setja upp, fjarlægja og finna hvort hettan sé rétt staðsett
- Hægt að nota sömu hettuna í mörg ár
- Veitir einhverja vörn gegn kynsjúkdómum og krabbameini í leghálsi

Ókostir
- Gúmmíið í hettunni getur valdið ertingu í leggöngum
- Meiri möguleiki er á þvagfærasýkingu, ef að konan er næm fyrir slíku
- Ef stærð hettunnar er ekki rétt getur hún valdið óþægindum í leggöngum
- Bæta þarf við sæðisdrepandi efni ef að samfarir eru endurteknar (sprautað inn í leggöngin)
- Getur færst úr stað

Nánari upplýsingar
Mæla þarf stærð hettu sem hentar líkama hverrar konu. Nota þarf sæðisdrepandi efni í formi krems eða hlaups með hettunni og bera það á báðar hliðar hennar áður en hún er sett upp.
Hettuna á ekki að fjarlægja fyrr en 6 klst. eftir samfarir, en ekki er ráðlagt að hafa hana lengur en 24 klst. Bæta á við sæðisdrepandi efni ef að meira en 3 klst líða frá uppsetningu hettunnar þar til samfarir hefjast.

Hettan

Mesta öryggi er 94%. Ef hún er rétt notuð. Ef ekki er fylgt leiðbeiningum geta líkur á þungun aukist.
Mjúk gúmmíhetta með sæðisdrepandi efni sem er sett upp í leggöngin fyrir samfarir.

Hettan þekur leghálsinn og hluta legganga og hindrar að sáðfrumur berist upp í legið.

Kostir
- Nokkuð örugg getnaðarvörn
- Hettuna og sæðisdrepandi krem/hlaup má segja inn við hentugt tækifæri nokkru fyrir samfarir
- Staðbundin verkun efst í leggöngunum
- Auðvelt er að setja upp, fjarlægja og finna hvort hettan sé rétt staðsett
- Hægt að nota sömu hettuna í mörg ár
- Veitir einhverja vörn gegn kynsjúkdómum og krabbameini í leghálsi

Ókostir
- Gúmmíið í hettunni getur valdið ertingu í leggöngum
- Meiri möguleiki er á þvagfærasýkingu, ef að konan er næm fyrir slíku
- Ef stærð hettunnar er ekki rétt getur hún valdið óþægindum í leggöngum
- Bæta þarf við sæðisdrepandi efni ef að samfarir eru endurteknar (sprautað inn í leggöngin)
- Getur færst úr stað

Nánari upplýsingar
Mæla þarf stærð hettu sem hentar líkama hverrar konu. Nota þarf sæðisdrepandi efni í formi krems eða hlaups með hettunni og bera það á báðar hliðar hennar áður en hún er sett upp.
Hettuna á ekki að fjarlægja fyrr en 6 klst. eftir samfarir, en ekki er ráðlagt að hafa hana lengur en 24 klst. Bæta á við sæðisdrepandi efni ef að meira en 3 klst líða frá uppsetningu hettunnar þar til samfarir hefjast.

Kvensmokkur

Mesta öryggi er 95%. Ef hann er ekki notaður samkvæmt leiðbeiningum aukast líkur á þungun.
Kvensmokkurinn er mjúkur pólýuretan-smokkur sem er rennt upp í leggöngin fyrir samfarir.

Kvensmokkurinn kemur í veg fyrir að sæðið komist inn í leggöngin og hylur að hluta ytri sköp konunnar.

Kostir
- Nokkuð örugg getnaðarvörn
- Er bæði vörn gegn getnaði og kynsjúkdómum
- Er hægt að kaupa í apótekum
- Hægt er að setja hann upp hvenær sem er fyrir kynmök
- Hægt að nota olíu með þessari gerð af smokkum
- Veitir einhverja vörn gegn leghálskrabbameini

Ókostir
- Innsetning smokksins krefst nákvæmni því að innri hringurinn þarf að liggja hátt uppi í leggöngunum
- Aðgæslu þarf við samfarir þannig að limurinn renni inn í smokkinn en ekki meðfram honum
- Getur runnið út

Nánari upplýsingar
Smokkurinn er með tveimur gúmmíhringjum. Setja á innri hringinn milli fingra sér og renna smokknum hátt upp í leggöngin.
Nota þarf nýjan smokk í hvert skipti og fylgja þar vel leiðbeiningunum um notkun.

Hormónastafurinn

Mesta öryggi er yfir 99%
Getnaðarvarnarlyf er í fjögurra cm löngum plaststaf sem er komið fyrir undir húð á upphanlegg konunnar, endist í 3 ár.

Hormónastafurinn gefur frá sér prógesterón afbrigði sem hindrar egglos og gerir leghálsslímið seigara.

Kostir
- Örugg getnaðarvörn
- Inniheldur aðeins eitt hormón
- Blæðingar minnka og hætta jafnvel
- Endist í þrjú ár
- Þegar stafurinn er fjarlægður hverfa áhrif lyfsins fljótlega

Ókostir
- Blæðingar geta orðið óreglulegar
- Sumar konur þyngjast

Nánari upplýsingar
Hormónastafnum er komið fyrir í staðdeyfingu á innanverðum upphandlegg konunnar. Hægt er að þreyfa fyrir stafnum þar sem hann liggur undir húðinni en hann sést ekki utanfrá.
Stafurinn er fjarlægður í staðdeyfingu.

Hormónasprauta

Mesta öryggi er yfir 99%
Getnaðarvörn komið fyrir með sprautu í vöðva á þriggja mánaða fresti.

Veldur því að legslímhúð þykknar þannig að sáðfrumur komast síður upp í legið og þannig að frjóvgað egg festist síður í leginu. Kemur í veg fyrir egglos.

Kostir
- Örugg getnaðarvörn
- Ein lyfjagjöf í vöðva veitir vörn í þrjá mánuði í senn
- Inniheldur aðeins eitt hormón
- Getur veitt vörn gegn krabbameini í legi og sýkingu í grindarholi
- Eftir nokkurra mánaða noktun minnka blæðingar yfirleitt og geta hætt

Ókostir
- Blæðingar verða oft nokkuð óreglulegar fyrst í stað
- Getur valdið þyngdaraukningu
- Þegar konan hefur hætt að nota lyfið geta liðið nokkrir mánuðir áður en blæðingar verða eðililegar

Nánari upplýsingar
Heppileg getnaðarvörn fyrir konur á öllum aldri og meðan móðir er með barn á brjósti

Koparlykkjan

Mesta öryggi er yfir 99% þegar lykkjan er rétt staðsett.
Getnaðarvörn sem er komið fyrir í legi. Hún er úr plasti og kopar.

Lykkjan kemur að miklu leyti í veg fyrir að að sáðfrumur nái að frjóvga eggið, en hún breytir líka legslímhúðinni þannig að frjóvgað egg festist ekki.

Kostir
- Örugg getnaðarvörn um leið og hún hefur verið sett í legið
- Engin hormónaáhrif, staðbundin verkun
- Langtíma getnaðarvörn sem er hægt að hafa í 3 – 7 ár
- Hægt að fjarlægja hana hvenær sem er
- Áhrif lykkjunnar hverfa um leið og hún er fjarlægð

Ókostir
- Blæðingar verða oft meiri en áður, einkum fyrstu mánuðina
- Lykkjan getur færst úr stað, t.d. við blæðingar, og veitir þá ekki örugga vörn gegn getnaði
- Konur geta verið næmari fyrir sýkingu í legi eða eggjaleiðurum
- Ef konan verður þunguð með lykkjunni er meiri hætta á utanlegsfóstri

Nánari upplýsingar
Lykkjan er hentug þeim konum sem hafa eignast barn.
Mikilvægt er að konan athugi sjálf hvort lykkjan sé rétt staðsett í leginu í lol blæðinga með því að þreifa eftir þráðum hennar.

Hormónalykkjan

Mesta öryggi er yfir 99%.
Getnaðarvörn sem er komið fyrir í leginu og gefur frá sér hormónið prógesterón.

Kemur í veg fyrir frjóvgun eggs og hindrar að frjóvgað egg festist í leginu.

Kostir
- Örugg getnaðarvörn
- Verkar strax og hún hefur verið sett upp
- Veitur staðbundna verkun í leginu
- Langtíma getnaðarvörn sem má nota í allt að 5 ár
- Hægt að fjarlægja hvenær sem er
- Blæðingar minnka og geta hætt á meðan á notkun stendur

Ókostir
- Óreglulegar blæðingar eru algengar fyrstu 3-4 mánuðina
- Tímabundnar aukaverkanir eins og höfuðverkur, skapbreytingar, brjóstaspenna og bólur á húð geta komið fram
- Getur færst úr stað

Nánari upplýsingar
Lykkjan er hentugust fyrir þær sem hafa átt barn. Konum er ráðlagt að þreifa fyrir þráðum lykkjunnar í lok blæðinga.
Þessi getnaðarvörn er gagnleg fyrir konur með miklar blæðingar og fyrir konur yfir 35 ára.

Hormónahringurinn

Mesta öryggi er yfir 99%.
Getnaðarvörn í plasthring sem er settur upp í leggöngin og hafður þar í 3 vikur samfleytt. Þá er gert einnar viku hlé og nýr hringur settur upp.

Hringurinn inniheldur bæði östrógen og prógesterón. Hann kemur í veg fyrir egglos, en einnig verður slím í leghálsi þykkara og legslímhúð breytist, sem gerir frjóvgun og þungun ólíklegri.

Kostir
- Örugg getnaðarvörn
- Ein stærð passar öllum konum
- Flestar konur finna lítið sem ekkert fyrir honum
- Auðvelt er að setja hringinn upp, taka hann niður eða finna hvort hann sé rétt staðsettur
- Litlar aukaverkanir
- Blæðingar minnka til muna og verða reglulegar
- Tíðarverkir minnka
- Spennutilfinning í líkamanum fyrir blæðingar getur minnkað

Ókostir
- Konan getur fundið fyrir ógleði og brjóstaspennu
- Væg aukning á útferð getur orðið
- Bólga og erting í leggöngum getur komið fyrir
- Hringur getur ýst út.

Nánari upplýsingar
Konan setur hringinn sjálf upp í lok tíðarblæðinga og hefur hann í 21 dag.
Yfirleitt finnst ekki fyrir hringnum við samfarir. Hann má þó fjarlægja í allt að 3 klst, ef vill. Öryggið minnkar ef hann er tekinn út í lengri tíma og þá skal nota aðrar getnaðarvarnir samhliða, s.s. smokk, í 7 daga.
Konum sem reykja og eru yfir 35 ára aldri er síður ráðlagt að nota hringinn.

Prógesterón-pillan

Mesta öryggi ef yfir 99% ef pillan er rétt tekin. Annars aukast líkur á þungun.
Getnaðarvarnartöflur sem eru teknar inn reglubundið, ein tafla á dag, án pilluhlés.

Inniheldur eitt hormónaefni, prógesterón.
Ef hún er tekin reglulega á sama tíma á hverjum degi, verður slímið í leghálsinum þykkara þannig að sáðfrumur komast síður upp í legið og hún kemur í veg fyrir egglos.
Einnig breytist slímhúðin þannig að eggið festist síður ef það frjóvgast.

Kostir
- Örugg getnaðarvörn
- Inniheldur aðeins eitt hormón
- Blæðingar geta minnkað, jafnvel hætt
- Tíðarverkir geta minnkað
- Getur verndað gegn krabbameini í legi og eggjastokkum

Ókostir
- Blæðingar geta orðið óreglulegar með milliblæðingum
- Blæðingar geta fallið niður
- Getur haft vægar aukaverkanir, s.s. þyngdaraukning, brjóstaspenna, bólur og höfuðverk
- Gæta þarf nákvæmni við inntöku pillunar.

Nánari upplýsingar
Taka þarf pilluna á sama tíma dags og má hún ekki gleymast í meira en 3 klst.
Uppköst, niðurgangur og önnur lyf geta minnkað áhrif hennar og þá þarf að nota aðrar getnaðarvarnir samhliða, s.s. smokk, í 7 daga.
Hentug getnaðarvörn fyrir konur með barn á brjósti og konur yfir 35 ára.

Samsetta pillan

Mesta öryggi er yfir 99% ef að pillan er tekin rétt. Annars aukast líkur á þungun.
Töflur sem eru teknar í reglubundnum lotum í 28 daga.
Annarsvegar er hægt að taka eina pillu á dag í 21 dag og gera hlé í 7 daga áður en næsti skammtur er tekinn.
Hins vegar er hægt að taka eina töflu á dag samfleitt í 28 daga, en síðustu 7 pillurnar eru óvirkar. Sama eða breitilegt magn hormónaefna getur verið í pillunum.

Pillan inniheldur tvö hormón, östrógen og prógesterón. Ef pillan er tekin reglulega og alltaf á svipuðum tíma dags kemur hún í veg fyrir egglos. En einnig verður slím í leghálsi þykkara og legslímhúð breytist, sem gerir frjóvgun og þungun ólíklegri.

Kostir
- Örugg getnaðarvörn
- Blæðingar minnka og verða reglulegar
- Tíðaverkir minnka
- Spennutilfinning í líkamanum fyrir blæðingar getur minnkað
- Veitir vörn gegn krabbameini í eggjastokkum og legbol og sýkingum í grindarholi
- Sumar tegundir pillunar hafa jákvæð áhrif á bólur í húð

Ókostir
- Á fyrstu mánuðunum getur komið fram ógleði, brjóstaspenna og milliblæðingar sem hverfa með tímanum
- Aukaverkanir s.s. þyngdaraukning, skapsveiflur og hækkaður blóðþrýstingur geta komið fram. Alvarlegar aukaverkanir á hjarta- og æðakerfið eða brjóstin eru sjaldgæfar

Nánari upplýsingar
Öryggið minnkar ef gleymist að taka pilluna í meira en 12 klst. frá þeim tíma sem hefði átt að taka hana eða ef um niðurgang eða uppköst er verið að ræða. Nota skal þá jafnframt aðrar getnaðarvarnir, s.s. smokk, á meðan ástandið varir og í 7 daga á eftir.
Konum sem reykja eða eru yfir 35 ára er yfirleitt ráðlagt að nota ekki pilluna.

Smokkurinn

Mesta öryggi er 98% ef hann er notaður rétt.
Getnaðarvörn sem er rúllað upp á getnaðarlim.

Smokkurinn er úr þunnu gúmmí eða pólýuretani og er rúllað á stinnan getnaðarlim.
Hann kemur í veg fyrir að sæði komist í leggöng konunnar.

Kostir
- Örugg getnaðarvörn
- Er bæði vörn gegn getnaði og kynsjúkdómum
- Hægt að kaupa smokka víða, s.s. í apótekum, verslunum og á bensínstöðvum
- Notkun smokksins getur dregið úr líkum á leghálskrabbameini
- Hefnur ekki áhrif á starfsemi líkamans
- Aðeins þarf að nota smokkinn við samfarir

Ókostir
- Hann getur rifnað eða runnið af getnaðarlimnum, einkum ef leiðbeiningum er ekki fylgt rétt eftir
- Gúmmíið í smokkum getur valdið ertingu en til eru smokkar sem ekki eru úr gúmmíefnum.